Cảnh lao động nông thôn ra thành phố tìm kiếm việc làm từ lâu đã không còn là điều lạ. Đó không chỉ đơn giản là sự phản ánh của thực tế phân hóa giàu-nghèo, mà còn thể hiện cho một giấc mơ đô thị hóa nông thôn nhiều lệch lạc.

“Tỉnh thì cứ lấy đất làm khu công nghiệp”

Trong 5 năm, từ 2001 – 2005, tổng diện tích đất nông nghiệp đã bị thu hồi để xây dựng các khu công nghiệp, đô thị và kết cấu hạ tầng là 366,44 nghìn ha (chiếm 3,89% đất nông nghiệp đang sử dụng), theo Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn. Khu vực có diện tích đất nông nghiệp thu hồi lớn nhất là các vùng kinh tế trọng điểm, chiếm khoảng 50% diện tích đất thu hồi trên cả nước.

Tính tổng trong 12 năm (2001 – 2013), diện tích đất nông nghiệp cả nước đã giảm khoảng trên nửa triệu ha, chiếm hơn 5% đất nông nghiệp đang sử dụng.

Đất trồng lúa năm 2000 có 4,47 triệu ha, nhưng đến năm 2013 chỉ còn gần 4 triệu ha, giảm 470 nghìn ha, trung bình mỗi năm giảm gần 40 nghìn ha. Đất nông nghiệp, nhất là đất trồng lúa giảm chủ yếu do nguyên nhân chính là do xây dựng các KCN, sân golf, đất đô thị, xây dựng các công trình hạ tầng kinh tế – xã hội.

Xem thêm: Kiếm tiền tỷ từ đất đai, bất động sản

Vào năm 2008, cả thôn Bồng Lạng, (xã Thanh Nghị, huyện Thanh Liêm, tỉnh Hà Nam) có 450 mẫu đất, nhưng đã có 4 nhà máy lần lượt được cấp phép mọc lên. 2/3 đất đai nuôi sống nông dân đã hóa thành nhà máy, trong khi 3 trong số 4 nhà máy là sản xuất xi-măng – hoàn toàn xa lạ với trình độ của người nông dân.

Theo khảo sát năm 2008, 76,6% số nông dân bị thu hồi đất ở các tỉnh Hải Dương, Hưng Yên, Hà Tây lo lắng không có việc để làm, vì “trình độ không có”. 51,2% người không đồng ý với việc đền bù với ruộng đất bị thu hồi.

“… đất thu hồi hầu hết là những nơi thuận tiện cho việc làm nông nghiệp. Những chỗ còn lại thì hoặc là đất xấu xí, manh mún khó canh tác, năng suất kém. Sao những chỗ đất bỏ hoang không lấy, mà cứ lấy toàn đất tốt, chủ yếu là đất sát đường quốc lộ?”, lời chia sẻ của một nông dân Hải Dương.

Trên thực tế, sau đó chỉ 2,5% số hộ có đất thu hồi có thu nhập tăng, còn lại hoặc không giảm hoặc tăng nhưng không đáng kể, theo Tạp chí Tâm lý học, số 7 (112), tháng 7/2008.

Những biến tướng trong đời sống

Tiền đền bù được trả cho nông dân. Nhưng đất sản xuất đã bị chuyển thành tiền.

Nếu tiêu hết số tiền đền bù thì không biết chúng tôi sẽ sống ra sao. Số tiền ấy có thể nuôi được mấy đời con cháu sau này khi không có ruộng?” – ông Đinh Xuân Hải, chi hội trưởng Chi hội nông dân tổ 3 thôn Bồng Lạng, nói trên báo Tuổi Trẻ.

Nông nghiệp chưa phát triển đủ tới mức tạo ra yêu cầu về các dịch vụ nông nghiệp tự phát nơi nông thôn. Cầm tiền đền bù, người nông dân quanh năm bám ruộng, nay biết đầu tư vào đàn gà vịt, cái máy xay xát hay công nông chở thuê gạch đá đã là tiến bộ lắm.

Những người khác nhanh nhảu hơn, đầu tư vào các trò giải trí, dịch vụ theo thị hiếu. Đó là những câu chuyện karaoke về ngõ, hay các quán mát-xa, nhà nghỉ mọc lên như nấm ở quê.

Những người tức thời hơn nữa, trong cơn bão bất động sản, liền vay tiền, mượn sổ đỏ của người thân, hàng xóm để đầu tư vào bất động sản với lời hứa trả lãi cao. Dân không ruộng, tính không ra cách nào để số tiền tiết kiệm ít ỏi được nhân lên để phòng tuổi già, lo ma chay, giỗ chạp… mà dốc lòng tin cho vay. Cuối cùng người thì vỡ nợ, người thì điêu đứng khi sau một đêm bị biến thành chủ nợ bần nông.

Ở một mặt khác, hàng loạt các nhà văn hoá mọc lên. Các chứng nhận gia đình văn hoá được in siêu tốc, gắn lên tường chứng minh rằng ở đây có lối sống theo đạo đức. “Phổ cập” làng văn hoá gắn liền với những con số chỉ tiêu về thành tích xây dựng “một nông thôn nếp sống mới”.

Khu đất ruộng dự án và công văn của UBND huyện Hiệp Hòa (Bắc Giang) yêu cầu nhà trường cho cô giáo nghỉ dạy nếu gia đình không chịu giao đất. (Ảnh: phapluattp.vn)
Khu đất ruộng dự án và công văn của UBND huyện Hiệp Hòa (Bắc Giang) yêu cầu nhà trường cho cô giáo nghỉ dạy nếu gia đình không chịu giao đất. (Ảnh: phapluattp.vn)

Đằng sau đó là những câu chuyện về lối sống của những quan chức các cấp, như Chủ tịch xã ‘nắn đường’ vào nhà riêng (xã Tân Thành – Đắk Nông, 2015), nguyên Trưởng, phó Công an xã nhận hối lộ, bảo kê trường gà (Tây Ninh, 2014), Chủ tịch xã lập chứng từ khống rút tiền ngân sách (xã Hoằng Hải – Thanh Hóa, 2014), trưởng thôn bớt tiền cứu trợ của dân (thôn Cao Xuân – Quảng Bình, 2014).v.v…

Cũng trong vòng đô thị hóa, lối sống thành thị tràn về. Người trẻ tiếp thu nhanh xu thế, nhưng không được định hướng giáo dục và nghề nghiệp nên bị học ngược, coi những quần soóc, áo dây, tóc nhuộm, điện thoại di động đời mới, xe máy chạy rẽ tóc… là thời thượng. Tệ nạn theo về trong lối sống đua đòi, hưởng thụ. Những câu chuyện về ma túy đá, đánh bạc, trộm chó… đến các “băng nhóm trai làng” xử nhau bằng mã tấu.v.v… đang trở nên phổ biến hơn bao giờ.

Tất cả đang tạo nên một bộ mặt nông thôn có hình thù của sự “đổi mới”.

Tha hương

Lại nói về phần đất nông nghiệp đã được chuyển đổi. Các khu công nghiệp, khu chế xuất, sân golf hoặc các dãy nhà để kinh doanh… chúng là “hiện đại hóa”, nhưng chúng không tạo ra đủ thu nhập hoặc việc làm cho người dân.

GS Nguyễn Lân Dũng nói: “Rất đáng buồn là toàn những ruộng nhất đẳng điền, toàn những bờ xôi ruộng mật bị lấy đi để xây dựng các khu công nghiệp, khu chế xuất, sân golf hoặc xây các khu nhà để kinh doanh. Vậy mà ngay các KCN được cấp giấy phép từ lâu nhưng ruộng đất vẫn bị bỏ không một cách vô cùng lãng phí”, theo Tạp chí Kinh tế Nông thôn.

Một góc "chợ đụng”, "chợ người" - co ro chờ việc ở cầu Long Biên - Hà Nội, tháng 1/2013. (Ảnh: nld.com.vn)
Một góc “chợ đụng”, “chợ người” – co ro chờ việc ở cầu Long Biên – Hà Nội, tháng 1/2013. (Ảnh: nld.com.vn)

Trở lại Bồng Lạng (Hà Nam), năm 2008, với 4 nhà máy đã mọc lên, chỉ duy nhất 6 người thật sự được vào làm công nhân. Điều này trái với lời hứa “cụm” công nghiệp xi-măng này sẽ cần đến hàng ngàn lao động của các nhà đầu tư và các công ty sẽ ưu tiên nhận những nông dân đã giao đất cho họ vào làm việc. Hơn 200 lao động thường xuyên sống nhờ vào 300 mẫu ruộng nay lâm vào cảnh thất nghiệp, theo thông tin từ báo Tuổi Trẻ.

Năm 2015, ông Nguyễn Quang Huynh, trưởng thôn My Điền 2, xã Hoàng Ninh, huyện Việt Yên cho hay trên Báo Tin Tức, thôn bị lấy tới 95% đất nông nghiệp. Dân không có đất, cũng không có nghề, trong khi các doanh nghiệp dựng lên chỉ tuyển lao động nữ. Cả thôn có tới 250 lao động nam tuổi chủ yếu từ 18 – 45, cả ngày chỉ “lông bông”.

Suốt từ năm 2002 lại đây, tỉnh thì cứ lấy đất làm KCN, còn nông dân thì thất nghiệp ngày càng nhiều”, ông nói.

Còn vùng vẫn làm được nghề nông, thì nông nghiệp dịch vụ, nông nghiệp chế biến không được đầu tư để nông thôn phát triển bền vững. Người làm nông nghiệp được định hướng chuyển đổi sang loại cây trồng có giá trị trao đổi cao hơn lúa như vải thiều, dưa hấu, hành tây…, nhưng đầu ra lại bị thả nổi theo thị trường.

Điệp khúc “được mùa – mất giá đã lặp lại hàng năm, với nguyên nhân chính là vì phụ thuộc vào thị trường xuất khẩu sang Trung Quốc, nhưng những lý giải tại nông dân không tuân theo quy hoạch, không biết làm ăn theo cơ chế thị trường để thương lái ép giá vẫn được đưa ra.

Lao động phổ thông từng lớp từng lớp lên thành phố tìm việc, hoặc tìm đường đi xuất khẩu lao động. Người trẻ thì nữ đi bán quần áo, bưng bê quán ăn, gội đầu, mát-xa, nhiều người lạc vào con đường bán dâm; còn nam làm thợ xây, bả sơn, làm thuê tại các chợ đầu mối … Người trung tuổi hiền lành hơn, sức khỏe tính bằng độ cần cù thì chọn “chợ người”, “chợ đụng” làm nơi mưu sinh, ngày hè hay đông đều ngồi bạc mặt ngóng người đi đường sẽ dừng xe, gọi việc.

Phan A

Xem thêm:

Clip hay:



Advertising:

loading...

Các Bài Viết Liên Quan