Nghịch lý vào mùa rớt giá – Đừng ép nông dân (phần 1)

“Kinh tế nhà nước” hay kinh tế thị trường?

Về mùa thanh long rớt giá từ 25.000 – 27.000 đồng/kg (tháng 6) xuống còn 800 – 1.800 đồng/kg (tháng 8), bài học được rút ra là vì các hộ nông dân thấy thanh long những năm trước bán được giá nên mở rộng diện tích một cách ồ ạt, dẫn đến cung vượt cầu.

Nhiều lý giải tương tự cũng được đưa ra hàng năm – trước những thua lỗ nặng trong mùa vải thiều. Nông sản được mùa mất giá là… điều tự nhiên – Thứ trưởng Bộ Công thương Đỗ Thắng Hải nói tại cuộc họp báo Văn phòng chính phủ, ngày 27/5.

Thế nhưng, theo TS. Lưu Bích Hồ – nguyên Viện trưởng Viện Chiến lược và Phát triển (Bộ Kế hoạch và Đầu tư):

“Nông dân có đất thì chỉ biết trồng mà bán, còn thị trường ra sao, đầu mối thế nào họ khó mà nắm bắt. Việc tiêu thụ (…) cho thấy điểm yếu của Việt Nam luôn bị động ở khâu biên mậu. Cần bàn tính đến phương án khác để tránh phụ thuộc quá lớn vào thị trường Trung Quốc”.

Ông cho biết chuyện quy hoạch vùng sản xuất đã được bàn nhiều nhưng không đồng nhất thì rất khó thực hiện, theo Vnexpress.

Tháng 8/2014, thanh long Bình Thuận rớt giá chỉ còn khoảng 4000/kg. Nông dân đổ bỏ vì thua lỗ, thối úng do không tiêu thụ được đầy hai bên đường quốc lộ 1. (Ảnh chụp màn hình/fbnc.vn)
Tháng 8/2014, thanh long Bình Thuận rớt giá chỉ còn khoảng 4000/kg. Nông dân đổ bỏ vì thua lỗ, thối úng do không tiêu thụ được đầy hai bên đường quốc lộ 1. (Ảnh chụp màn hình/fbnc.vn)

Điển hình như tháng 5 vừa qua, trong khi chiến dịch “giải cứu” dưa hấu tồn chưa kết thúc, tại một số vùng ven sông Trà Khúc (Quảng Ngãi), người nông dân tiếp tục trồng gối vụ với hy vọng giá tăng trở lại trong những ngày nắng nóng trong dịp hè.

Không phải là họ chấp nhận “đánh cược rủi ro” với thị trường, với công sức, tiền bạc của chính mình, mà vì dưa hấu có thời gian sinh trưởng ngắn, sản lượng lớn, lợi nhuận cao hơn trồng lúa và hoa màu khác, vì họ không biết trồng thứ gì khác có thể đặt hy vọng lớn hơn cho mùa vụ tới để gỡ lại vụ trước thua lỗ.

Trước tình hình này, một lãnh đạo địa phương cho biết đã khuyến cáo người dân nên rải vụ trồng dưa hấu, tránh tình trạng thu hoạch cùng lúc gây ùn ứ, khó tiêu thụ.

Chờ lên giá, hàng trăm tấn hành tây phải đồ bỏ vì thối nhũn, lên mầm, tháng 5, 6/2015. (Ảnh chụp màn hình/ktv.org.vn)
Chờ lên giá, hàng trăm tấn hành tây phải đồ bỏ vì thối nhũn, lên mầm, tháng 5, 6/2015. (Ảnh chụp màn hình/ktv.org.vn)

Còn với vụ thanh long nói trên, ông Nguyễn Minh Trí, Phó trưởng phòng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn huyện Hàm Thuận Bắc, cho biết trên báo Quân đội Nhân dân:

“Thời gian qua, trên cây thanh long xuất hiện bệnh thối rễ, khô cành, bệnh thán thư và đặc biệt là bệnh nấm tắc kè khiến gần chục héc-ta có nguy cơ mất trắng. Hiện tại, Chi cục Bảo vệ thực vật tỉnh đang tìm nguyên nhân và có hướng trị bệnh này nhưng cho tới nay vẫn chưa có thuốc đặc trị.

Còn việc thương lái thâu tóm ép giá, người dân cần phải biết cách làm ăn phù hợp cơ chế thị trường. Khi thương lái giao kèo hợp đồng với người dân không rõ ràng, người dân không nên cả tin. Chúng tôi cũng đã đề nghị UBND tỉnh chỉ đạo các cơ quan chức năng ngăn chặn hiện tượng thương lái nhập cư trái phép, ký kết hợp đồng giả mạo, gây lũng loạn thị trường…”.

Thế nhưng, bài toán cung – cầu vì sao lại phụ thuộc vào quy hoạch và định hướng của chính quyền địa phương?

Ý kiến được đưa ra là, chỉ khi nông dân chấn chỉnh lại sản xuất, tuân thủ theo khuyến cáo của chính quyền địa phương về quy hoạch, thì mới dự báo được sản lượng và cân đối với nhu cầu của thị trường, đảm bảo đầu ra ổn định.

Nhưng chính quyền địa phương không nắm vai trò trong  bao tiêu sản phẩm và thậm chí luôn bị động trước một thị trường tiểu ngạch đầy rủi ro và biến động. Trên thực tế, những bài toán về kinh tế, như sự cố về xuất khẩu, mặt trái ép giá từ thương lái, chỉ có thể được giải quyết bởi các doanh nghiệp. Yêu cầu về diện tích sản xuất phải do các công ty thống nhất. Yêu cầu về chất lượng mặt hàng ngay từ trên vườn, để đảm bảo xuất khẩu, cũng phải do các công ty kiểm định. Khi vùng sản xuất và thu mua được đảm bảo, thì những phụ thuộc vào thương lái với giá cả thời vụ sẽ tự động giảm.

Nông dân hiện nay đang lâm trong cảnh “thiên tai thì thất bát, còn được mùa thì mất giá”.

Không thiếu những câu chuyện nông dân vì tin theo lời hứa bao tiêu từ một số công ty, mà nghe trồng những giống cây do công ty cấp, rồi sau đó bị bỏ không thu mua vì công ty cho rằng không đảm bảo chất lượng; hoặc nông dân bỏ ruộng còn chính quyền phải quẩn quanh lo đủ chỉ tiêu để không mất thi đua; hoặc việc thu mua bị giao độc quyền cho tập đoàn nhà nước.

“Nhà nước giao tất cả quyền hành xuất khẩu gạo cho một Vinafood 2 – kiêm luôn Hiệp hội Lương thực VN lũng đoạn thị trường lúa gạo trong nước. Họ không lo xây dựng thương hiệu gạo VN, mà lo cạnh tranh dìm giá lúa thấp nhất để hưởng lợi, mặc cho nông dân… đem lúa cho vịt ăn”, GS. Võ Tòng Xuân viết năm 2013, theo Báo Đất Việt.

Những điều này cho thấy nông dân thực sự có nhu cầu về những doanh nghiệp nông nghiệp hoạt động tự do và có trách nhiệm theo tiêu chí thị trường. Còn những khoảng trống trên thị trường nông sản, mà đang bị tạo ra bởi sự kiểm soát của chính quyền và các tập đoàn nhà nước, thì sẽ còn tình trạng công ty “ma” lừa đảo nông dân, doanh nghiệp nhà nước độc quyền ép giá, sẽ còn những vụ mùa nông dân phải khóc ròng khi thiên tai thì thất bát, còn được mùa thì mất giá.

Phan A

Xem thêm:

Clip hay:



Advertising:

loading...

Bài Liên Quan